خلاصه کتاب ایکیگای: راز ژاپنی‌ها در داشتن عمری طولانی و زندگی شاد

این کتاب از دیدار دو نویسنده، یکی ساکن توکیو و دیگری ساکن بارسلونا، و گفت‌وگویشان دربارهٔ معنادرمانی و جست‌وجوی معنا آغاز شد. واژهٔ ایکیگای، تقریباً به معنای «شادیِ همیشه مشغول بودن»، مدام به میان می‌آمد. آن‌ها این مفهوم را به عمر طولانی مردم اوکیناوا، به‌ویژه روستای اوگیمی یا «روستای طول عمر»، پیوند می‌دهند و برای گفت‌وگو با سالمندترین ساکنانش به آنجا سفر می‌کنند.

هر کسی ایکیگایی دارد، دلیلی برای برخاستن در صبح، هرچند برخی هنوز در جست‌وجوی آن‌اند. بسیاری از ژاپنی‌ها هرگز کاملاً بازنشسته نمی‌شوند و تا وقتی سلامتی اجازه دهد، به کاری که دوست دارند ادامه می‌دهند. نویسندگان به «مناطق آبی»، پنج منطقه‌ای که مردمش بیشترین عمر را دارند، و به عادت‌های اوکیناوایی اشاره می‌کنند: «هارا هاچی بو»، یعنی خوردن تا حدود ۸۰ درصد سیری، و «موآی»، گروهی صمیمی از دوستان که از هم حمایت می‌کنند.

چیزهای کوچک روی هم جمع می‌شوند. نویسندگان می‌گویند ذهن فعال، که با چالش‌ها و یادگیری تازه مشغول بماند، به جوان ماندن مغز کمک می‌کند. به نظر آن‌ها استرس شدید و طولانی بدن را فرسوده می‌کند، اما کمی چالش می‌تواند سالم باشد؛ نشستن زیاد ما را پیر می‌کند و خواب کافی اهمیت دارد: آن‌ها هفت تا نه ساعت را پیشنهاد می‌کنند. نگرش مثبت و آرام به زندگی هم بخشی از همین تصویر است.

معنادرمانی ویکتور فرانکل به آدم‌ها کمک می‌کند دلیلی برای زندگی پیدا کنند و زنده ماندن خود فرانکل در اردوگاه‌ها نشان داد هدف تا چه اندازه می‌تواند ما را نگه دارد. نویسندگان آن را کنار «موریتا درمانی» ژاپنی می‌گذارند که می‌آموزد احساسات را بپذیریم، نه اینکه با آن‌ها بجنگیم، و سپس به کاری که لازم است بپردازیم. هر دو به یک مأموریت اشاره دارند: ایکیگای خود را پیدا کنید و شجاعت ماندن در آن مسیر را داشته باشید.

نویسندگان با تکیه بر میهای چیکسنت‌میهایی «غرقگی» را توصیف می‌کنند: آن‌قدر در کاری فرو رفتن که زمان از یاد برود. سه راهبرد کمک می‌کند. کاری را انتخاب کنید که چالش‌برانگیز باشد اما از توانتان فراتر نرود، هدفی روشن و مشخص داشته باشید و در هر زمان روی یک کار تمرکز کنید، چون چندکاری غرقگی را ناممکن می‌کند. آن‌ها استادکاران ژاپنی، «تاکومی»‌ها، را نمونهٔ این تمرکز می‌دانند و می‌گویند حتی کارهای روزمره هم می‌تواند لحظه‌های کوچکی از غرقگی باشد.

نویسندگان پیش از اوکیناوا، نگرش چند «اَبَرصدساله»، یعنی کسانی که ۱۱۰ سال یا بیشتر زیسته‌اند، را گرد می‌آورند. پاسخ‌هایشان به‌طرز شگفت‌آوری ساده است. میسائو اوکاوای ژاپنی، که ۱۱۷ سال زیست، راز خود را خوردن سوشی و خوابیدن می‌دانست. دیگران از مشغول نگه داشتن ذهن و بدن، کنجکاو ماندن و نگرانی کمتر سخن می‌گویند. رشتهٔ مشترک، علاقه‌ای پیوسته و بی‌شتاب به زندگی است.

نویسندگان در اوگیمی جامعه‌ای می‌یابند که همهٔ کسانی که با آن‌ها گفت‌وگو کردند باغچهٔ سبزی دارند و عضو انجمنی محلی‌اند. مردم اغلب، حتی برای چیزهای کوچک، با موسیقی و رقص جشن می‌گیرند. آن‌ها از راه «یوئیمارو»، یعنی حس پیوند میان آدم‌ها، به هم کمک می‌کنند. هدفی دارند اما آن را زیادی جدی نمی‌گیرند و با کارهایی مشغول می‌مانند که به آن‌ها آرامش می‌دهد.

به گفتهٔ نویسندگان، مردم اوکیناوا غذاهای بسیار متنوعی می‌خورند که بخش بزرگی از آن سبزیجات، توفو و سیب‌زمینی شیرین است، با رنگین‌کمانی از رنگ‌ها در بشقاب. به روایت کتاب، آن‌ها بسیار کمتر از میانگین شکر و نمک مصرف می‌کنند و از «هارا هاچی بو» پیروی می‌کنند، یعنی پیش از سیر شدن دست از غذا می‌کشند. نویسندگان همچنین بر چای سبز و «شیکواسا»، مرکباتی محلی، به‌عنوان غذاهایی تأکید می‌کنند که به نظرشان سرشار از آنتی‌اکسیدان‌اند.

به گفتهٔ نویسندگان، کسانی که طولانی‌ترین عمر را دارند ورزش‌های شدید نمی‌کنند؛ هر روز کمی حرکت می‌کنند. این فصل تمرین‌های نرمی از شرق را معرفی می‌کند: «رادیو تایسو»، نرمش گروهی کوتاهی که در ژاپن رایج است، و همچنین یوگا، تای‌چی و چی‌گونگ، با حرکت‌هایی ساده مثل «سلام به خورشید». نویسندگان بر درست نفس کشیدن هم به‌عنوان بخشی از عمر طولانی‌تر تأکید می‌کنند.

زندگی شکست‌ها و دشواری‌هایی دارد و هدف این است که بدون اینکه استرس ما را پیر کند با آن‌ها روبه‌رو شویم. نویسندگان از بودیسم و رواقی‌گری وام می‌گیرند: بدترین اتفاق ممکن را تصور کنید، روی آنچه در اختیار شماست تمرکز کنید و بپذیرید همه‌چیز ناپایدار است. «وابی‌سابی» زیبایی را در ناکاملی می‌یابد و «ایچی‌گو ایچی‌اِ» یادآوری می‌کند هر لحظه فقط یک بار رخ می‌دهد. آن‌ها با مفهوم «پادشکنندگی» نسیم طالب به پایان می‌رسانند: قوی‌تر شدن از دل چالش‌ها.

ایکیگای هر کس متفاوت است، اما همهٔ ما در جست‌وجوی معنا هستیم. از کنجکاوی‌تان پیروی کنید، به سوی آنچه دوست دارید بروید و از آنچه دوست ندارید فاصله بگیرید و زیاد نگران یافتن پاسخ کامل نباشید. کتاب با ده قانون برگرفته از اوگیمی به پایان می‌رسد، از جمله: فعال بمانید و بازنشسته نشوید، آهسته پیش بروید، دوستان خوب داشته باشید، سپاسگزار باشید، در لحظه زندگی کنید و ایکیگای خود را دنبال کنید.